Wstęp
Kaplica Mariacka na Wawelu, znana również jako kaplica Batorego, kaplica Mansjonarska czy kaplica Cyborialna, to jedno z najważniejszych miejsc kultu religijnego oraz zabytków architektury w Polsce. Znajduje się w katedrze wawelskiej w Krakowie, położona na osi katedry, tuż za prezbiterium. Jej historia jest niezwykle bogata i pełna znaczących wydarzeń, które miały wpływ na kształtowanie się polskiej kultury i tradycji. Kaplica ta jest nie tylko miejscem pochówku ważnych postaci w polskiej historii, ale także świadkiem wielu zmian stylistycznych i artystycznych, które miały miejsce na przestrzeni wieków.
Historia budowy kaplicy
Budowę pierwszej gotyckiej kaplicy rozpoczęto około lat 1380-1390 z fundacji biskupa Jana Radlicy. To właśnie wtedy powstały fundamenty, które miały stać się podstawą dla późniejszych przebudów i adaptacji. Z czasów panowania Władysława Jagiełły, około 1400 roku, zachowały się fragmenty ruskich malowideł, które można dostrzec po obu stronach kaplicy, w aneksach ze schodami prowadzącymi na galerię. Te malowidła są nie tylko ważnym elementem dekoracyjnym, ale również świadectwem wpływów kulturowych i artystycznych tamtego okresu.
Przebudowy i zmiany stylowe
W latach 1594-1595 kaplica została przebudowana na polecenie Anny Jagiellonki jako kaplica grobowa dla jej męża, króla Stefana Batorego. Ta istotna przebudowa nadała kaplicy nowy charakter i funkcję. Kolejna zmiana miała miejsce w połowie XVII wieku, kiedy to kanonik Wojciech Serebski zlecił dalsze prace modernizacyjne. O tym wydarzeniu informuje napis umieszczony na drzwiach wejściowych do kaplicy.
Podczas tej przebudowy ściany kaplicy zostały pokryte czarnymi marmurowymi okładzinami, co nadawało wnętrzu elegancki i dostojny wygląd. Dodano również marmurowe stalle oraz portale wejściowe, a także hebanowe cyborium – element architektoniczny typowy dla barokowych kościołów. W XVII wieku w kaplicy ustawiono również wczesnobarokową emporę, która była połączona z zamkiem królewskim poprzez specjalne przejście.
Uszkodzenia podczas II wojny światowej
Niestety, historia kaplicy nie ominęła tragicznych wydarzeń. W 1945 roku została ona uszkodzona w wyniku zrzucenia bomby przez lotnictwo radzieckie. Zniszczenia te były poważne i wymagały gruntownej renowacji. Po zakończeniu II wojny światowej podjęto starania mające na celu odbudowę kaplicy, które trwały od 1946 do 1951 roku. Dzięki tym działaniom udało się przywrócić jej dawną świetność oraz zabezpieczyć cenne elementy architektoniczne i artystyczne.
Architektura i wystrój wnętrza
Kaplica Mariacka zachwyca swoją architekturą oraz bogactwem dekoracji wnętrza. Sklepienie gotyckie trójpodporowe ozdobione zostało późnorenesansową polichromią z 1594 roku, która sławiła króla Batorego. Malarzem odpowiedzialnym za tę polichromię był Kasper Kurcz. Odnowienie tego dzieła miało miejsce w latach 1947-1950 dzięki pracy Ryszarda Kozłowskiego.
Na framugach okiennych można dostrzec resztki gotyckich malowideł z przełomu XIV i XV wieku, które także są pozostałością fundacji Władysława Jagiełły. Architekt Santi Gucci, który przeprowadził przebudowę kaplicy na mauzoleum królewskie Batorego, umieścił naprzeciwko ołtarza ławę królewską oraz zbudował przy ścianie północnej okazały nagrobek króla Batorego, który zmarł w 1586 roku.
Nagrobek Stefana Batorego
Nagrobek Stefana Batorego wykonany jest z piaskowca, marmuru oraz alabastru. W narożu cokołu znajduje się napis upamiętniający Elżbietę z Pilicy Granowskiej – trzecią żonę Władysława Jagiełły – co dodatkowo podkreśla historyczne znaczenie tego miejsca.
Barokowy ołtarz i płyty nagrobne
W centralnym punkcie kaplicy znajduje się barokowy ołtarz z tabernakulum o kształcie kopułowej świątyńki, który został stworzony między latami 1647 a 1650. Ołtarz ten jest nie tylko ważnym elementem liturgicznym, ale również dziełem sztuki wysokiej jakości. Wśród licznych płyt nagrobnych znajdujących się na ścianach kaplicy wyróżnia się marmurowa tablica poświęcona Wojciechowi Serebskiemu, który zmarł w 1649 roku.
Zakończenie
Kaplica Mariacka na Wawelu to miejsce o niezwykłym znaczeniu historycznym i kulturowym dla Polski. Jej bogata historia związana z wieloma ważnymi postaciami oraz zmieniającymi się stylami architektonicznymi sprawia, że stanowi ona cenny obiekt badawczy dla historyków sztuki oraz pasjonatów historii Polski. Przez wieki była świadkiem licznych wydarzeń oraz zmian politycznych i religijnych, a jej piękno nieprzerwanie przyciąga turystów oraz pielgrzymów z całego świata. Dziś Kaplica Mariacka jest nie tylko miejscem pamięci narodowej, ale także symbolem polskiej tradycji i dziedzictwa kulturowego.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).