Wstęp
Igor Newerly, właściwie Igor Abramow-Newerly, to postać, która na trwałe wpisała się w historię polskiej literatury i pedagogiki. Urodził się 24 marca 1903 roku w Zwierzyńcu i zmarł 19 października 1987 roku w Warszawie. Był nie tylko pisarzem, ale również pedagogiem oraz działaczem społecznym. Jego życie i twórczość są przykładem zaangażowania w sprawy społeczne oraz walki o prawa człowieka, co zostało docenione poprzez nadanie mu tytułu Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Newerly był osobą, która potrafiła łączyć różne aspekty życia: literaturę, działalność polityczną i pomoc humanitarną, co czyni go postacią niezwykle interesującą.
Młodość i wykształcenie
Igor Newerly urodził się w rodzinie rosyjsko-polskiej. Jego ojciec, Mikołaj Michajłowicz Abramow, był kapitanem w 8. Pułku Estońskim, a matka, Wiera Teresa z d. Newerly, miała korzenie czeskie. Dziadek Igora, Józef Neverly, był wielkim łowczym cara Mikołaja II. Jako dziecko Igor stracił prawą nogę w wypadku, co miało znaczący wpływ na jego późniejsze życie. Po ukończeniu gimnazjum w Symbirsku w 1920 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Kijowskim, jednak został relegowany z powodów politycznych. Następnie podjął studia z zakresu pedagogiki na Wydziale Nauk Społecznych Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie.
W latach 1918-1921 aktywnie działał w Wszechzwiązkowym Leninowskim Komunistycznym Związku Młodzieży (Komsomole), lecz szybko wystąpił z tej organizacji. Po aresztowaniu i zesłaniu do Odessy za działalność socjaldemokratyczną udało mu się uciec z ZSRR, co ukierunkowało jego życie na działalność humanitarną oraz literacką.
II wojna światowa i działalność konspiracyjna
Po wybuchu II wojny światowej Newerly zmienił swoje zawodowe oblicze i pracował jako szklarz w Społecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym. Pomimo posiadania protezy nogi, z determinacją zastępował uszkodzone szyby w warszawskich kamienicach. W latach 1940-1942 pełnił funkcję kierownika młodzieżowych zakładów stolarskich Rady Głównej Opiekuńczej na Żoliborzu oraz założył Spółdzielnię Pracy Stolarsko-Zabawkarską. Równocześnie angażował się w działalność konspiracyjną, uczestnicząc w produkcji broni dla podziemia.
W nocy z 8 na 9 stycznia 1943 roku został aresztowany przez gestapo. Po kilku dniach trafił na Pawiak, a następnie do obozu na Majdanku, gdzie przebywał do jego likwidacji w 1944 roku. Został przeniesiony do Auschwitz, a potem do Sachsenhausen-Oranienburg i Bergen-Belsen, gdzie doczekał się wyzwolenia przez wojska alianckie. Po wojnie osiedlił się w Szczecinie, gdzie rozpoczął działalność społeczną oraz wychowawczą.
Po wojnie: działalność społeczna i literacka
Po zakończeniu II wojny światowej Igor Newerly zintensyfikował swoją działalność społeczną. Pracował w Robotniczym Towarzystwie Przyjaciół Dzieci oraz redagował pismo dla młodzieży „Świat Przygód”. Jego zainteresowania wychowawcze doprowadziły do powstania Instytutu Produkcji – zakładu produkującego zabawki oraz pomoce dydaktyczne dla dzieci. Nowo utworzone instytucje miały na celu wspieranie rozwoju dzieci po traumatycznych doświadczeniach wojennych.
W 1946 roku Newerly był jednym z współzałożycieli Komitetu Uczczenia Pamięci Janusza Korczaka, pełniąc funkcję wiceprzewodniczącego przez wiele lat. Angażował się również w działania literackie; odgrywał znaczącą rolę jako mentor młodych pisarzy i działał na rzecz poprawy warunków bytowych pisarzy w Polsce Ludowej.
Działalność polityczna i przynależność do PZPR
W 1947 roku Igor Newerly przystąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, a po jej połączeniu z Polską Partią Robotniczą stał się członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). Odgrywał aktywną rolę w życiu literackim kraju; był opiekunem Kół Młodych Literatów oraz prezesem Warszawskiego Oddziału Związku Literatów Polskich.
Newerly nie bał się krytykować władz komunistycznych; sprzeciwiał się cenzurze oraz walczył o prawa pisarzy prześladowanych przez reżim. W połowie lat sześćdziesiątych opracował „Memoriał Newerlego”, który miał na celu poprawę warunków pracy literatów. W 1966 roku postanowił wystąpić z PZPR, co było ważnym krokiem w jego karierze zawodowej i osobistej.
Dorobek literacki i osiągnięcia
Twórczość Igora Newerlego obejmuje zarówno powieści, jak i memuary. Jego książki są często osadzone w trudnych realiach historycznych i społecznych Polski XX wieku. Debiutował jako publicysta pod pseudonimem Jerzy Abramow, a jego znane powieści to m.in. „Archipelag ludzi odzyskanych” oraz „Pamiątka z Celulozy”. Ostatnia książka „Zostało z uczty bogów” została wydana poza oficjalnym obiegiem we Francji.
Newerly przeszedł do historii nie tylko jako autor książek, ale także jako osoba wspierająca innych twórców. Współpracował z wieloma artystami oraz aktywnie uczestniczył w adaptacjach swoich dzieł
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).