Huśtawka – wprowadzenie do dzieła Fragonarda
Obraz „Huśtawka” (fr. Les Hasards heureux de l’escarpolette) to jedno z najbardziej znanych dzieł francuskiego malarza Jeana-Honoré Fragonarda, które powstało w okresie rokokowym. Obecnie znajduje się w Wallace Collection w Londynie. Dzieło to zdobyło popularność już w XVIII wieku, jednak nie ze względu na walory artystyczne, lecz jako symbol powierzchowności oraz frywolności życia wyższych klas ancien régime. W niniejszym artykule przyjrzymy się okolicznościom powstania obrazu, jego opisowi, technice wykonania oraz wpływom, jakie wywarł na kulturę i sztukę.
Okoliczności powstania obrazu
Na przełomie lat 60. XVIII wieku Jean-Honoré Fragonard osiągnął istotny punkt zwrotny w swojej karierze malarskiej. Zmienił kierunek swojej twórczości, porzucając dzieła o tematyce historycznej i religijnej na rzecz bardziej zmysłowych, miłosnych scen odpowiadających gustom frywolnego dworu króla Ludwika XV. Obrazy gabinetowe o mniejszych formatach cieszyły się dużym powodzeniem wśród arystokracji, co czyniło je bardziej lukratywnymi dla artysty.
Wspomnienia dramaturga Charles’a Collé opisują okoliczności zlecenia „Huśtawki”. Zleceniodawcą miał być anonimowy dworzanin lub baron de Saint-Julien, związany z Kościołem. Zamówienie zostało złożone pod koniec 1767 roku, a jego celem było przedstawienie w frywolny sposób młodej damy huśtającej się na huśtawce, podczas gdy starszy mężczyzna napędza ją, a młody kochanek obserwuje z ukrycia. Początkowo zlecenie trafiło do Gabriela François Doyena, ale ten odmówił, sugerując Fragonarda jako bardziej odpowiedniego kandydata do wykonania tego intymnego dzieła.
Opis obrazu
W centrum kompozycji obrazu „Huśtawka” znajduje się elegancka młoda dama ubrana w różową jedwabną suknię oraz pasterski kapelusz. Jej figura emanuje kokieterią i lekkością. Po lewej stronie widoczny jest młody mężczyzna leżący wśród krzewów róż, który podziwia kobietę, sięgając ręką w stronę jej sukienki. Ekstatyczna ekspresja kochanka odzwierciedla spełnioną fantazję.
Prawa strona kompozycji skrywa starszego mężczyznę, prawdopodobnie męża damy, który nie zdaje sobie sprawy z obecności młodego kawalera. Jego postać ukryta jest w cieniu, co dodatkowo podkreśla jego niewiedzę o sytuacji. Gdy dama unosi się na huśtawce, odsłania nogi i wyrzuca jeden z pantofelków do powietrza. Sceneria wokół niej jest gęsto porośnięta roślinnością – drzewa o sękatych pniach i powykręcanych gałęziach tworzą przytłaczający klimat.
Fragonard umieścił w kompozycji wiele symboli wskazujących na radosną miłość. W ogrodzie dostrzegamy dwa posągi puttów; jeden z nich ostrzega młodego mężczyznę gestem milczenia, co nawiązuje do sekretnego romansu. Drugi posąg to para amorków przytulających się obok starszego mężczyzny. W prawym dolnym rogu znajduje się mały pies – symbolizujący wierność małżeńską – który szczeka na znak protestu wobec sytuacji, ale nikt nie zwraca na niego uwagi.
Technika malarska Fragonarda
Kompozycja obrazu „Huśtawka” ma formę piramidy – dwóch mężczyzn tworzy podstawę trójkąta, a dama stanowi jego wierzchołek. Fragonard zastosował jasne pastelowe kolory takie jak zieleń, żółć czy róż, co nadaje całej scenie lekkości i harmonii. Użycie ciepłych barw sprawia, że młoda dama wyróżnia się spośród otaczającej ją zieleni.
Oświetlenie jest delikatne i łagodne; światło przenika przez liście drzew w lewym górnym rogu i skupia uwagę widza na postaci kobiety. Dzięki tej technice artysta udaje się uchwycić atmosferę intymności oraz dynamikę sceny.
Kopie i inspiracje
„Huśtawka” stała się inspiracją dla wielu artystów i projektantów przez lata. Istnieją dwie znane olejne kopie dzieła, których autorstwo jest kwestionowane. Jedna z nich należała do barona Rothschilda i różni się od oryginału kolorem sukni kobiety – jest ona niebieska zamiast różowej. Druga kopia przedstawia nieco zmienioną kompozycję; zamiast rzeźby Amora po lewej stronie znajduje się waza.
Dzieło Fragonarda było także inspiracją dla różnych karykatur oraz współczesnych projektów artystycznych. W 1782 roku Nicolas de Launay wykonał rycinę będącą lustrzanym odbiciem oryginału; rycina ta przyczyniła się do popularyzacji obrazu oraz nadania mu tytułu „Les Hasards heureux de l’escarpolette”. Huśtawka inspirowała również współczesne produkcje kulturowe; przykładem może być musical „Contact”, którego pierwsza część opiera się na improwizacji kontaktowej inspirowanej tym obrazem.
Proweniencja obrazu
Brak jest wiarygodnych źródeł potwierdzających tożsamość pierwszego właściciela „Huśtawki”. Wiadomo jednak, że obraz należał do poborcy podatkowego M.-F. Ménage de Pressigny do momentu jego śmierci w 1794 roku. Po tym wydarzeniu dzieło zostało zarekwirowane przez rewolucyjny rząd francuski.
Następnie obraz trafił do markiza des Razins de Saint-Marc oraz Charles’a de Morny. Po jego śmier
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).