Wstęp
Żabiściekowate, znane również pod nazwą Hydrocharitaceae, to rodzina roślin wodnych, która obejmuje 18 rodzajów oraz 116 gatunków. Rośliny te można znaleźć w różnych strefach klimatycznych na całym świecie, zarówno w wodach słodkowodnych, jak i wzdłuż morskich brzegów strefy międzyzwrotnikowej. Charakteryzują się dużą różnorodnością, zwłaszcza w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Wiele gatunków żabiściekowatych to rośliny jednoroczne lub trwałe, które odgrywają istotną rolę w ekosystemie wodnym. Niestety, niektóre z nich stały się inwazyjne, co stanowi poważny problem dla lokalnych środowisk. W artykule przyjrzymy się bliżej morfologii, biologii, ekologii oraz zastosowaniu tych interesujących roślin.
Morfologia żabiściekowatych
Rośliny z rodziny żabiściekowatych mają różnorodną morfologię, co czyni je unikalnymi w swoim środowisku. Ich pokrój jest zazwyczaj zielny, a pędy mogą być zarówno pływające, jak i zakorzenione w dnie zbiorników wodnych. W zależności od gatunku, pędy mogą być całkowicie zanurzone lub wystawać nad powierzchnię wody. Rośliny te są na ogół nagie i nie wykazują znacznej rozgałęzoności.
Liście
Liście żabiściekowatych są zwykle skrętoległe i rozmieszczone równomiernie wzdłuż łodygi lub skupione u nasady w formie rozety. Często spotyka się je również ustawione dwurzędowo na pędzie lub w okółkach. U nasady liści często występują pochwiaste struktury. Blaszka liściowa może mieć różnorodne kształty: od sercowatego po równowąski i taśmowaty. Cechą charakterystyczną jest całobrzega krawędź liści, czasem zakończona kolcami. Użyłkowanie liści jest równoległe z licznymi żyłkami poprzecznymi.
Kwiaty
Kwiaty żabiściekowatych mogą być obupłciowe lub rozdzielnopłciowe i najczęściej występują w kwiatostanach, które mogą być złożone z kilku jednoramiennych wierzchotek. Kwiaty żeńskie często występują pojedynczo. Kwiatostany wspierane są przez dwa liście podkwiatostanowe, które zrastają się w błoniastą rurkę. Okwiat bywa okazały lub silnie zredukowany; zazwyczaj składa się z trzech działek kielicha oraz trzech płatków korony. Pręciki są zwykle zredukowane do kilku sztuk lub tylko jednego pręcika.
Owoce
Owocami żabiściekowatych są jagody, niełupki lub mięsiste torebki, które pękają nieregularnie. Nasiona tych roślin są walcowate lub eliptyczne i często posiadają bogato rzeźbioną powierzchnię. Co istotne, nasiona te są pozbawione bielma.
Biologia i ekologia
Rośliny żabiściekowate rozmnażają się głównie wegetatywnie, ale także generatywnie, co oznacza, że proces zapylenia może zachodzić zarówno pod powierzchnią wody, jak i nad nią. Zapylenia te są dokonywane przez owady przyciągane nektarem wydzielanym przez miodniki powstające ze zmodyfikowanych prątniczków. W przypadku niektórych gatunków kwiaty męskie odpadają od rośliny macierzystej przed kwitnieniem i unoszą się na powierzchni wody, co umożliwia im dotarcie do kwiatów żeńskich.
Cechą charakterystyczną żabiściekowatych jest również ich sposób pobierania substancji odżywczych – dokonują tego całą swoją powierzchnią ciała, co prowadzi do znacznego zredukowania tkanki przewodzącej. Naczynia występują jedynie w korzeniach roślin tych rodzajów.
Systematyka żabiściekowatych
Rodzina żabiściekowatych była klasyfikowana na różne sposoby w dawnych systemach taksonomicznych. Na przykład w systemie Englera z 1904 roku zaliczana była do rzędu Helobiae oraz w swoim własnym rzędzie Hydrocharitales w systemie Cronquista z 1981 roku. Jednak badania molekularne przeprowadzone w latach 90. XX wieku wykazały bliskie pokrewieństwo żabiściekowatych z rodziną jezierzowatych (Najadaceae).
Współczesne systemy klasyfikacyjne takie jak APG IV z 2016 roku umiejscawiają żabiściekowate w obrębie rzędu żabieńcowców (Alismatales). Zgodnie z tym systemem rodzina ta dzieli się na subgrupy i rodzaje o różnorodnej morfologii oraz ekologi.
Podział według Angiosperm Phylogeny Website
Rodzina Hydrocharitaceae dzieli się na cztery podrodziny: Hydrocharitoideae (obejmującą rodzaje Hydrocharis i Limnobium), Stratiotoideae (z jednym gatunkiem Stratiotes aloides), Anacharidoideae (obejmującą m.in. Egeria oraz Elodea) oraz Hydrilloideae (w skład której wchodzą m.in. Hydrilla i Vallisneria).
Zastosowanie żabiściekowatych
Żabiściekowate mają szerokie zastosowanie zarówno praktyczne jak i ozdobne. Niektóre gatunki tych roślin są jadalne i wykorzystywane jako warzywa (np. Otelia czy jezierza). Inne gatunki są stosowane jako pasza dla zwierząt hodowlanych.
Liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne w akwariach oraz stawach – nurzaniec jest jednym z przykładów takich roślin. Niestety wiele z nich zostało szeroko
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).