Wstęp
Abraham Icek Tuschinski, znany również jako Tuszyński, to postać, która na stałe wpisała się w historię Holandii jako twórca sieci kin oraz właściciel słynnego Theater Tuschinski w Amsterdamie. Urodził się 14 maja 1886 roku w Brzezinach, w polsko-żydowskiej rodzinie. Jego życie, pełne ambicji i pasji do kinematografii, zakończyło się tragicznie w obozie Auschwitz-Birkenau. W artykule przybliżymy jego dzieciństwo, karierę oraz losy podczas II wojny światowej.
Dzieciństwo i młodość w Brzezinach i Łodzi
Abraham Tuschinski przyszedł na świat w rodzinie kupieckiej jako syn Wolfa Tuszyńskiego i Feligi. Miał czworo rodzeństwa, co świadczy o typowym dla tamtych czasów modelu rodziny żydowskiej. Jego przodkowie przybyli do Polski z południowej Rosji w wyniku licznych pogromów, które miały miejsce w ich ojczyźnie. Dziadkowie Abrahama zamieszkali w Łodzi, gdzie poznali się i pobrali. Po narodzinach Abrahama rodzina mieszkała przy ulicy Piłsudskiego. Dziś akta narodzin Tuszyńskiego można znaleźć w Archiwum Państwowym w Tomaszowie Mazowieckim.
Pierwsze lata na emigracji
W 1904 roku Abraham zdecydował się na emigrację do Stanów Zjednoczonych, jednak podczas podróży zmienił zdanie i osiedlił się w Rotterdamie. To miasto, będące wówczas centrum robotniczym, dawało mu możliwość rozwoju kariery krawieckiej. Dostrzegając rosnącą liczbę żydowskich imigrantów w Holandii, Tuschinski postanowił otworzyć mały hotel z kuchnią koszerną, co okazało się być bardziej opłacalne niż kontynuowanie działalności krawieckiej.
Inwestycje w kina
Tuszynski szybko zafascynował się kinematografią, co doprowadziło go do założenia swojego pierwszego kina – Thalia – w 1911 roku. W ciągu następnych lat otworzył jeszcze trzy inne obiekty: Cinema Royal, Scala oraz Olympia. Jego ambicją było stworzenie wyjątkowego kina w Amsterdamie, co udało mu się osiągnąć 28 października 1921 roku wraz z otwarciem Theater Tuschinski. Ten niezwykle elegancki budynek zaprojektowany przez architekta Hijmana Louisa de Jonga przyciągał uwagę swoim unikalnym stylem architektonicznym i stał się jedną z największych atrakcji turystycznych stolicy Holandii.
Teatr Tuschinski był nie tylko miejscem projekcji filmowych; oferował także innowacyjne udogodnienia dla widzów, takie jak pokój zabaw dla dzieci, co czyniło go wyjątkowym na tle innych kin. W chwili otwarcia posiadał 1500 miejsc siedzących – liczba ta zmniejszyła się później ze względu na modernizację i zmianę foteli.
Bankructwo i lata wojny
Niestety, sukces Tuszyńskiego nie trwał wiecznie. W wyniku nieudanych inwestycji stracił wszystkie swoje oszczędności i zbankrutował jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Mimo że jego firma została wykupiona przez innych inwestorów, pozostawiono mu pewną decyzyjność odnośnie repertuaru kinowego. W maju 1940 roku Rotterdam został zbombardowany, a wszystkie kina znajdujące się w mieście uległy zniszczeniu. Kinematografia w Amsterdamie również została zamknięta.
Pomimo możliwości ucieczki z Niderlandów Abraham Tuschinski odmówił wyjazdu. Jego silny związek z miastem i działalnością zawodową sprawił, że zdecydował się pozostać na miejscu.
Ostatnie dni życia
W 1942 roku sytuacja Żydów w Holandii stała się dramatyczna. 1 lipca tego samego roku Tuschinski został przewieziony do obozu przejściowego w Westerbork. Zaledwie kilka tygodni później trafił do obozu Auschwitz-Birkenau, gdzie 17 września został zamordowany. Jego tragiczny los jest jednym z wielu przykładów ludzkiej tragedii podczas II wojny światowej oraz jej wpływu na społeczność żydowską w Europie.
Zakończenie
Abraham Icek Tuschinski pozostaje symbolem sukcesu oraz tragedii związanej z Holokaustem. Jego wkład w rozwój kinematografii holenderskiej jest niezaprzeczalny – stworzył kino marzeń dla wielu widzów, które wpisało się na stałe w historię Amsterdamu. Losy Tuszyńskiego przypominają nam o wieloletnich walkach i aspiracjach Żydów europejskich oraz o tragicznym zakończeniu ich historii podczas II wojny światowej.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).