Wstęp
„Legenda wieków” (fr. „La Légende des siècles”) to monumentalny poemat autorstwa Wiktora Hugo, który powstawał w latach 1855–1876. To dzieło literackie, które w zamyśle pisarza miało opisywać całą historię ludzkości oraz jej postęp cywilizacyjny, łączy w sobie elementy liryki i epiki. Hugo, znany ze swojego zaangażowania politycznego oraz głębokiego humanizmu, w „Legendzie wieków” nie stara się wiernie oddać historycznych realiów, lecz skupia się na symbolice i przesłaniu – marszu ludzkości „z ciemności ku światłu”. Poemat został wydany w trzech seriach – w 1859, 1877 i 1883 – a także w tzw. „wydaniu kompletnym”, które zmieniło kolejność utworów i prawdopodobnie nie było przygotowane przez samego autora. Dzięki swojej unikalnej formie i tematyce, „Legenda wieków” pozostaje jedyną epopeją w literaturze francuskiej.
Okoliczności powstania
Wiktor Hugo rozpoczął prace nad „Legendą wieków” z inspiracji wcześniejszymi planami stworzenia kilku utworów poetyckich pod roboczym tytułem „Małe epopeje”. Idea ta miała na celu ukazanie problematyki postępu i dążenia człowieka do doskonałości oraz poprawy losu społeczeństw. Jednak ze względu na intensywne zaangażowanie polityczne autora, pomysł ten został odłożony na bok. Po zamachu stanu w 1851 roku Hugo zajął się tworzeniem poezji politycznej, co zaowocowało tomem „Chłosta” oraz pamfletem „Napoleon Mały”. Dopiero po kilku latach pobytu na wyspie Guernsey, poeta wrócił do uniwersalnych tematów i postanowił połączyć wątki społeczne z religijnymi.
W 1857 roku Hugo zaproponował wydawcy Pierre’owi-Julesowi Hetzelowi publikację poematów o tematyce metafizycznej, jednak Hetzel odmówił, uznając je za mało popularne. W zamian zaproponował rozwinięcie pomysłu na „Małe epopeje”, co spotkało się z akceptacją autora. Już wtedy Hugo myślał o tytule „Legenda wieków”, co ostatecznie przyjęło się jako nazwa dla jego epopei.
Rozwój koncepcji utworu
W miarę postępu prac nad dziełem, Hugo rozszerzał tematykę, co niepokoiło Hetzela, który obawiał się o termin ukończenia projektu. Początkowo centralnym punktem miał być epizod rewolucji francuskiej – moment kluczowy w historii ludzkości według poety. Rewolucja miała być związana z kolejnymi utworami poruszającymi temat przemocy i jej usprawiedliwienia w obronie postępu. W miarę rozwijania koncepcji utworu, Hetzel nalegał na zachowanie jednolitej formy epickiej, co skłoniło Hugo do przyjęcia tego kierunku jako najodpowiedniejszego dla wyrażenia zamierzeń artystycznych.
Ostatecznie tytuł „Legenda wieków” został ustalony, a autor zdecydował się na publikację pierwszej części jako zapowiedzi szerszego dzieła. Utrzymując epicką formę, Hugo chciał opisać nie tylko przeszłość, ale również przewidywania dotyczące przyszłości.
Treść
Przedmowa
W 1859 roku Wiktor Hugo napisał dwie przedmowy do „Legendzie wieków”. Pierwsza z nich nosiła tytuł „Wizja”, była poetycka i bogata w odniesienia filozoficzne. Druga zaś miała bardziej konwencjonalny charakter, co było wynikiem sugestii Hetzela, który uważał pierwszą wersję za trudną do zrozumienia dla przeciętnego czytelnika. Ostatecznie autor zdecydował się zachować obie przedmowy jako komplementarne teksty, które razem tłumaczą przesłanie jego dzieła.
Celem „Legendzie wieków” było ukazanie odwiecznego marszu ludzkości ku postępowi oraz ciągłej walki między dobrem a złem. Poeta twierdził, że mimo kosztów rewolucji, są one zjawiskiem pozytywnym i zmieniającym świat na lepsze.
Część pierwsza
Pierwsza część poematu otwiera opis wydarzeń biblijnych – historia Adama i Ewy oraz wydarzeń zawartych w Ewangeliach. Następnie przedstawia dzieje islamu oraz okres rycerski poprzez odniesienie do „Pieśni o Rolandzie”. W miarę przechodzenia przez różne epoki – od renesansu po wojny XVII wieku – Hugo ukazuje zarówno mroczne aspekty historii jak inkwizycję oraz odkrycia geograficzne. Całość kończy optymistyczna zapowiedź XX wieku oraz Sądu Ostatecznego.
Część druga
Druga część „Legendzie wieków” powstała pod wpływem dramatycznych wydarzeń wojny francusko-pruskiej oraz Komuny Paryskiej. W rezultacie nabrała ona pesymistycznego wydźwięku, ukazując kruchość ludzkich osiągnięć wobec Boga i Wszechświata. Hugo przywoływał mityczne zmagania herosów jako analogię do współczesnej walki z tyranią oraz przedstawiał różnorodne aspekty tych zmagań poprzez personifikację sił natury.
Część trzecia
Trzecia część została opublikowana w czerwcu 1883 roku i składa się głównie z utworów wcześniej napisanych lecz niewłączonych do wcześniejszych tomów. Jest to najbardziej niespójna część dzieła, obejmująca wiersze wizjonerskie oraz refleksje egzystencjalne dotyczące uniwersalnych cech człowieka.
Kompletne wydanie z roku 1883
W 1883 roku ukazało się zbiorowe wydanie wszystkich trzech części „Legendzie wieków”, jednakże ze zmienionym układem materiału. Nie jest pewne na ile Wiktor Hugo nadzorował te zmiany; istnieje możliwość, że pozostawił ustalenie
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).